TATTOO: Όλο το σώμα ένας καμβάς (μέρος 2ο)

Το τατουάζ διαδόθηκε ευρέως στην Ευρώπη στο τέρμα του 19ου αιώνα. Εκείνα τα χρόνια οι αρχέγονες τελετουργίες είχαν αρχίσει να γίνονται καλλιτεχνικό στοιχείο του δυτικού πολιτισμού. Πολλοί ήταν αυτοί που υποστήριζαν ότι όταν τρυπάς το δέρμα σου ¨Μπαίνει το χρώμα και βγαίνει μία μαγεία”, μία μαγεία που διαρκεί αιώνια. Πρόκειται για κάτι βαθύ και ριζικό, κάτι από το οποίο δεν μπορείς να απαλλαχθείς εύκολα. Γι' αυτό και το μεγαλύτερο ρίσκο που παίρνει κανείς κάνοντας τατουάζ είναι το ενδεχόμενο να το μετανιώσει. 


Το 1933 ο Νίκος Καββαδίας έγραψε το ποίημα “William George Allum” (ίσως είναι και το πιο όμορφο ποίημα που έχει γραφτεί για το τατουάζ). Μιλάει για έναν ερωτευμένο θερμαστή που τρίβει το στήθος του για να διώξει από πάνω του την άπιστη γυναίκα που είχε ερωτευτεί αλλά τελικά κατάλαβε πως “του Ανάμ τα στίγματα δεν βγαίνουνε ποτές”. 




William George Allum  


Εγνώρισα κάποια φορά σ' ένα καράβι ξένο 
έναν πολύ παράξενον Εγγλέζο θερμαστή 
όπου δε μίλαγε ποτέ κι ούτε ποτέ είχε φίλους 
και μόνο πάντα εκάπνιζε μια πίπα σκαλιστή. 


Όλοι έλεγαν μια θλιβερή πως είχε ιστορία 
κι όσοι είχανε στο στόκολο με δαύτον εργαστεί 
έλεγαν ότι κάποτες, απ' το λαιμό ως τα νύχια, 
είχε σε κάποιο μακρινό τόπο στιγματιστεί. 


Είχε στα μπράτσα του σταυρούς, σπαθιά ζωγραφισμένα, 
μια μπαλαρίνα στην κοιλιά, που εχόρευε γυμνή 
κι απά στο μέρος της καρδιάς στιγματισμένην είχε 
με στίγματ' ανεξάλειπτα μιαν άγρια καλλονή... 


Κι έλεγαν ότι τη γυναίκα αυτή είχε αγαπήσει 
μ' άγριαν αγάπη, ακράτητη, βαθιά κι αληθινή· 
κι αυτή πως τον απάτησε με κάποιο ναύτη Αράπη 
γιατί ήτανε μια αναίσθητη γυναίκα και κοινή. 


Τότε προσπάθησεν αυτός να διώξει από το νου του 
την ξωτική που αγάπησε, τόσο βαθιά, ομορφιά 
κι από κοντά του εξάλειψεν ό,τι δικό της είχε, 
έμεινεν όμως στης καρδιάς τη θέση η ζωγραφιά. 


Πολλές φορές στα σκοτεινά τον είδανε τα βράδια 
με βότανα το στήθος του να τρίβει, οι θερμαστές... 
Του κάκου· γνώριζεν αυτός - καθώς το ξέρουμ' όλοι - 
ότι του Αννάμ τα στίγματα δε βγαίνουνε ποτές... 


Κάποια βραδιά ως περνούσαμε από το Bay of Bisky, 
μ' ένα μικρό τον βρήκανε στα στήθια του σπαθί. 
Ο πλοίαρχος είπε: "θέλησε το στίγμα του να σβήσει" 
και διάταξε στη θάλασσα την κρύα να κηδευθεί. 

Όταν το 1891 ο Σάμιουελ Ο' Ράιλυ κατασκεύασε την πρώτη ηλεκτρική μηχανή για τη χάραξη τατουάζ βασισμένη στο ηλεκτρικό εργαλείο του Τόμας Έντισον που τρυπούσε χαρτί με μία βελόνα, κανείς δεν φανταζόταν την απήχηση που θα είχε σήμερα αλλά και τους κινδύνους που κρύβει. Αυτοσχέδια μηχανάκια τατουάζ χρησιμοποιούνται από μη έμπειρους “καλλιτέχνες” και μπορούν να γίνουν αιτία για τη μετάδοση ηπατίτιδας, συνδρόμου τοξικού σοκ, ακόμη και AIDS όταν οι βελόνες δεν αποστειρώνονται σωστά. Ακόμη, υπάρχει ο κίνδυνος να παρουσιαστούν αλλεργίες και μολύνσεις σε περίπτωση που τα χρώματα δεν είναι κατάλληλα ελεγμένα. 


Αυτό που κάνει το μηχάνημα για τα τατουάζ είναι να κινεί μία βελόνα πάνω-κάτω με ρυθμό αρκετών εκατοντάδων δονήσεων ανά λεπτό διεισδύοντας στο δέρμα σε βάθος ενός χιλιοστού περίπου. Αυτό που ουσιαστικά βλέπουμε στο τατουάζ είναι το μελάνι, που μένει στην επιδερμίδα μετά την όλη διαδικασία. Ωστόσο πολλές από αυτές τις βαφές που χρησιμοποιούνται προορίζονται για βαφή μετάλλων και όχι για του ανθρώπινου δέρματος. 


Από την άλλη η αφαίρεση του τατουάζ είναι μία εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση. Υπάρχουν διάφορες μέθοδοι, αλλά υπάρχει πάντα και ο κίνδυνος να μείνουν σημάδια. Μέχρι πριν από λίγα χρόνια η αφαίρεση ενός τατουάζ συνοδευόταν από πολλές επίπονες επεμβάσεις που άφηναν ουλές. Τα λέιζερ, τα οποία άρχισαν να χρησιμοποιούνται στις αρχές της δεκαετίας του1980, έδωσαν μία λύση αφού έχουν ελάχιστες παρενέργειες. 


Πέρα από τους κινδύνους και τις παρενέργειες που υπάρχουν το τατουάζ προσελκύει καθημερινά όλο και περισσότερο κόσμο. Ίσως η γοητεία του είναι το γεγονός ότι κρατάει για πάντα. Γι' αυτό και για τους πραγματικούς λάτρεις του τατουάζ, το χτύπημα αποτελεί φιλοσοφία και στάση ζωής. 


Το βέβαιο είναι ότι το τατουάζ αποτελεί ένα σύμβολο του νέου κόσμου. Η σάρκα πλέον αποκαλύπτει την εικόνα: σύμβολα, δράκοι, λουλούδια, νεράιδες, γοργόνες, καρδιές, αετοί, ήλιοι, σπαθιά, πουλιά, μυθικά και ιστορικά πρόσωπα στολίζουν τα χέρια, τα πόδια, τους ώμους, τις πλάτες, τις κοιλιές και οποιοδήποτε άλλο σημείο του ανθρωπίνου σώματος. Βέβαια οι τάσεις στη μεταμόρφωση του σώματος εδώ και λίγα χρόνια έχουν φτάσει σε όρια που σοκάρουν. Ορισμένοι λάτρεις των tattoo είναι αποφασισμένοι να ακολουθούν παραμορφωτικές διαδικασίες που  καποιες φορές αγγίζουν τα όρια του μαζοχισμού. 


Όσα χρόνια και να περάσουν, το ερώτημα  παραμένει ζωντανό και θα παραμείνει όσο υπάρχει η ψυχολογία. Άραγε γιατί επιθυμούμε να αλλάξουμε το σώμα μας, να το στιγματίσουμε και να το εικονογραφήσουμε; Μήπως αναζητούμε την ομορφιά και τη νεότητα ή την ταυτότητά μας; Ή μήπως επιθυμούμε να αποτυπώσουμε την ψυχή μας σε εικόνα;  Πάντως αν ισχύει αυτό, τότε το τατουάζ είναι μία ανθρώπινη τέχνη, που εκφράζει, όπως και κάθε άλλη τέχνη άλλωστε την αιώνια ανθρώπινη περιπέτεια.  

ΤATTOO: Όλο το σώμα, ένας καμβάς (μέρος πρώτο)

Δεν είναι και πολύ εύκολο να αναζητήσει κανείς σε βάθος την ιστορία του τατουάζ, αφού η ρίζες του ξεκινούν από την προϊστορία. Tattoo ή τατουάζ στην πολυνησιακή διάλεκτο σημαίνει σχέδιο ή σχήμα προστασίας και είναι τέχνη που ξεκίνησε κάπου στην τρίτη χιλιετία προ Χριστού στην Αίγυπτο με μαύρες και μπλε εγχαράξεις σε μούμιες γυναικών.  Αναφορές για τα τατουάζ υπάρχουν και σε κινέζικα κείμενα του 300 π.Χ., ενώ την ίδια εποχή στην Ιαπωνία άνδρες και γυναίκες κοσμούσαν τα σώματά τους με δράκους και φίδια για να ξορκίσουν τους φόβους τους. Η πρώτη γνωριμία την δυτικών συνοικιών με το τατουάζ έγινε το 1691 όταν οι εξερευνητές από την Πολυνησία και τα νησιά του Ειρηνικού έφεραν μαζί τους αυτά τα παράξενα σχέδια τα ο οποία οι άνθρωποι εκείνων των πολιτισμών χάραζαν στο δέρμα τους. 


Στους αρχαίους πολιτισμούς το μαρκάρισμα του σώματος αποτελούσε την ένταξη σε μια ομάδα με κοινές μνήμες και κοινή πίστη. Αυτός ήταν και ο λόγος που συνοδευόταν με τελετουργίες μύησης . Σήμερα η λειτουργία των τατουάζ είναι πιο απλουστευμένη. Η ύπαρξή τους παραπέμπει στην έκφραση του ερωτισμού, της βίας ή κάποιας στάσης ζωής. Ωστόσο το μείζον παραμένει η ψυχολογική διάσταση όπως την όρισε ο Γιουνκ: Το  τατουάζ προβάλλει ως ένα σύμβολο μεταμόρφωσης την ανάγκη του ανθρώπου να προεκτείνει την ψυχή του μεταβάλλοντας την εικόνα του σώματός του.


Από τα χρόνια της Αναγέννησης και μετά το τατουάζ άρχισε να γίνεται σύμβολο της ελίτ. Σχέδια κοσμούσαν τα σώματα το σώμα του βασιλιά Όσκαρ της Σουηδίας , του Μέγα Δούκα Αλεξίου της Ρωσίας, ακόμη και της μητέρας του Ουίνστον Τσώρτσιλ. Το τατουάζ περνάει στην ευρεία χρήση λίγο μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Από τους Αμερικανούς πεζοναύτες μέχρι τους χίπις της δεκαετίας του '60  και του '70 γίνεται κόσμημα λατρείας για ολοένα και περισσότερους ανθρώπους. 


Σήμερα το τατουάζ έχει έρθει και πάλι στο προσκήνιο. Όλα δείχνουν πως η γενιά του '90 και κυρίως του 2000 έχει βρει έναν ακόμη τρόπο για να ενισχύσει και να δείξει αυτά του της αρέσει αλλά και αυτά που αισθάνεται. Τα τελευταία χρόνια το τατουάζ έχει αρχίσει να γίνεται δημοφιλές και στην Ελλάδα. Όπως λένε οι  tattoο artists, άνθρωποι όλων των ηλικιών ζητούν να κάνουν όχι μόνο ένα, αλλά και δύο ή τρία τατουάζ με ολοένα και πιο περίεργα σχέδια. Η τιμή αρχίζει από 50 ευρώ, αλλά μπορεί να φτάσει ακόμη και τα 3.000 ευρώ ανάλογα με το σχέδιο και τη δυσκολία του. 


Ο Γάλλος κοινωνιολόγος Νταβίντ λε Μρεττόν δίνει δύο εξηγήσεις για το  φαινόμενο αυτό: “ Οι παρεμβάσεις αυτές είναι ένα είδος κριτικού λόγου. Με τις μετατροπές του σώματος , οι άνθρωποι και κυρίως οι καλλιτέχνες θέλουν να περιγράψουν τον κόσμο με διαφορετικό τρόπο επιχειρώντας μία ανάλυση των κοινωνικών, πολιτισμικών ή πολιτικών τελετουργιών.”


Με το πέρασμα των χρόνων το τατουάζ άρχισε να θεωρείται μορφή τέχνης από πολλούς. Στις μέρες μας αποτελεί ένα είδος μόδας που εξαπλώνεται ολοένα και περισσότερο, αποκτώντας συνεχώς πιο πολλούς φανατικούς. 


Το τατουάζ λοιπόν είτε ως πανάρχαιο τελετουργικό είτε ως σύμβολο του new age είναι  σίγουρο πως αποτελεί κάτι παραπάνω από κόσμημα. Είναι μέρος του σώματος, άρα και προέκταση της ψυχής.